پسماندی که دیگر دورریختنی نیست؛ کارآفرینی اجتماعی در مسیر فعالیت خیرخواهانه
پسماند، آنچه در نگاه نخست چیزی جز یک ماده دورریختنی به نظر نمیرسد، میتواند سرآغاز یک زنجیره ارزش باشد؛ زنجیرهای که از خانه و مشارکت یک شهروند آغاز میشود، به تفکیک و بازیافت میرسد و در نهایت، علاوه بر بازگرداندن مواد به چرخه تولید، میتواند به ایجاد اشتغال و حمایت از اقشار آسیبپذیر منجر شود.
افزایش تولید پسماند شهری و تداوم روشهای سنتی جمعآوری و دفع، در سالهای اخیر، مدیریت پسماند را از یک مسئله خدمات شهری به چالشی چندبعدی در حوزه محیط زیست، اقتصاد و جامعه تبدیل کرده است. دفن پسماندهای تفکیکنشده، هدررفت مواد قابل بازیافت، آلودگی خاک و منابع آب و نیز ماندگاری طولانی مواد پلاستیکی در طبیعت، تنها بخشی از پیامدهای این چرخه است؛ چرخهای که تغییر آن نیازمند مشارکت همزمان شهروندان، بخش خصوصی، نهادهای اجتماعی و ساختارهای مدیریتی است.
در چنین شرایطی، نوآوری اجتماعی میتواند نقطه اتصال میان یک مسئله زیستمحیطی و یک راهحل اجتماعی باشد. تجربه «سمن ناجیان طبیعت سرزمین خورشید» در شهرستان بیرجند استان خراسان جنوبی نمونهای از تلاشی است که مدیریت پسماند را با فناوری، مسئولیت اجتماعی، فعالیتهای خیرخواهانه و کارآفرینی پیوند زده است.
روایت «ناجیان طبیعت سرزمین خورشید» از همین نقطه آغاز میشود؛ روایتی از تلاش برای آنکه پسماند پیش از آنکه به زبالهای انباشتهشده در حاشیه شهر یا دفنشده در دل خاک تبدیل گردد، دوباره وارد چرخه ارزش شود و در این مسیر، بخشی از نیازهای اجتماعی جامعه نیزبیپاسخ نماند.
مرتضی تقینژاد، مدیرعامل سمن ناجیان طبیعت سرزمین خورشید، در گفتوگو با رسانه شبکه ملی مؤسسات نیکوکاری و خیریه، درباره شکلگیری این مجموعه اظهار کرد: فعالیت رسمی سمن از آبانماه سال ۱۴۰۲آغاز گردید، اما ایده اولیه شکلگیری آن به رویداد ملی نوآوری اجتماعی بازمیگردد؛ رویدادی که بستری برای ارائه و توسعه ایدههای نوآورانه با رویکرد حل مسائل اجتماعی را فراهم کرد.
وی افزود: در این رویداد، شرکت «چرخه سبز خاوران» که فعالیت خود را از دو سال قبل از تأسیس سمن آغاز کرده بود، در فراخوان مرتبط با نوآوری اجتماعی شرکت نمود و پس از کسب مقام استانی، به مرحله کشوری این رویداد در چابهار راه یافت. حضور در این مرحله، فرصتی برای بازنگری در مدل فعالیت مجموعه و بررسی ظرفیتهای موجود برای پیوند دادن فعالیتهای تجاری در حوزه محیط زیست با نوآوری اجتماعی بود؛ رویکردی که در نهایت زمینه شکلگیری ساختار سمن ناجیان طبیعت سرزمین خورشید را فراهم کرد.
تقینژاد ادامه داد: پیش از راهاندازی سمن، سامانهای هوشمند برای جمعآوری مواد بازیافتی طراحی شده بود که شهروندان میتوانستند از طریق آن درخواست جمعآوری، تفکیک و تحویل پسماندهای خود را ثبت کنند. این سامانه در ادامه و همزمان با حضور در رویداد چابهار توسعه یافت و ابعاد اجتماعی نیز به آن افزوده شد.
هدایت عواید پسماند به سمت فعالیتهای حمایتی مسیری نوآورانه و موثر
مدیرعامل سمن ناجیان طبیعت سرزمین خورشید تأکید کرد: پس از موفقیت در رویداد منطقهای و کسب رتبه دوم، مسئولان اداره کل ورزش و جوانان پیشنهاد کردند در کنار مجموعه شرکتی، یک سازمان مردمنهاد تخصصی نیز تأسیس شود. با توجه به زیرساخت فنی و تخصصی موجود، سمن ناجیان طبیعت سرزمین خورشید با محوریت صیانت از محیط زیست و توسعه نوآوری اجتماعی به ثبت رسید.
وی توضیح داد: بر اساس مدل جدید، بخشی را به نرمافزار چرخه سبز اضافه کردیم؛ شهروندان میتوانستند مبلغ حاصل از تحویل پسماند که به کیف پول الکترونیکی آنان واریز میگردید را به مؤسسات خیریهای که در نرمافزار ثبت شده بودند به صورت مستقیم اختصاص دهند. به این ترتیب، یک فرایند ساده زیستمحیطی، یعنی تفکیک و تحویل پسماند، به بستری برای مشارکت اجتماعی و حمایت از نیازمندان تبدیل گردید؛ مدلی که در آن شهروند میتوانست همزمان با ایفای مسئولیت خود در قبال محیط زیست، در یک اقدام انساندوستانه نیز سهیم باشد.
مرتضی تقینژاد افزود: بر این اساس، کمکها و منابع مالی حاصل از مشارکت مردم در سامانه هوشمند، به سمت حمایت از برنامههای محیطزیستی و مؤسسات خیریه همپیمان هدایت شد. این ساختار تلاش میکرد میان فعالیت اقتصادی، مشارکت شهروندی و مسئولیت اجتماعی ارتباطی عملی و قابل اجرا ایجاد کند؛ بهگونهای که ارزش ایجادشده از بازیافت پسماند، در نهایت به فعالیتهای اجتماعی و محیطزیستی بازگردد.
مدیرعامل سمن ناجیان طبیعت سرزمین خورشید ادامه داد: پس از بازگشت از رویداد چابهار و تثبیت ساختار سمن، چهار مجموعه و خیریه به عنوان مقاصد حمایتی عواید حاصل از جمعآوری پسماند تعیین شدند.
تقینژاد تصریح کرد: نخستین مجموعه، گرمخانه شهرداری بود که در حوزه ساماندهی و توانمندسازی افراد زبالهگرد و بیخانمان فعالیت میکرد. مؤسسه «لبخند عاطفه»به عنوان دومین مجموعه که در زمینه حمایت از کودکان بازمانده از تحصیل فعالیت داشت انتخاب گردید و نیز مادران سرپرست خانواده نیز سومین مقصد حمایتی این طرح بودند. همچنین سمن ناجیان طبیعت سرزمین خورشید به عنوان چهارمین درگاه حمایتی در سامانه تعریف شد تا منابع لازم برای اجرای طرحها و برنامههای محیط زیستی مجموعه تأمین شود.
آموزش، فرهنگسازی و تبدیل ایدههای محیط زیستی به فرصت
تقینژاد مدیر عامل سمن ناجیان طبیعت سرزمین خورشید با اشاره به برنامههای آموزشی این سمن گفت: یکی از محورهای اصلی فعالیت مجموعه، برگزاری کارگاههای توانمندسازی و برنامههای آگاهیبخشی در حوزه حفاظت از محیط زیست برای گروههای مختلف، از جمله دانشجویان و علاقهمندان به طبیعت است. این برنامهها صرفاً با هدف انتقال مفاهیم زیستمحیطی برگزار نمیشوند، بلکه تلاش شده است در کنار آموزش، ظرفیتهای موجود برای اشتغال، کارآفرینی و شکلگیری ایدههای نوآورانه نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: در همین راستا، رویدادها و کارگاههای تخصصی با الگوبرداری از ساختار «استارتآپ ویکند» توسط موسسه برگزار میشود تا دانشجویان بتوانند مسائل و چالشهای محیط زیستی را شناسایی کرده و برای آنها ایدههای نوآورانه ارائه دهند. هدف این است که ایدهها در حد طرح اولیه باقی نمانند و در صورت برخورداری از ظرفیت لازم، به مسیرهای عملیاتی و قابل اجرا هدایت شوند.
مرتضی تقینژاد اظهار کرد: برنامههای آگاهیبخشی مجموعه با هدف کاهش تولید پسماند، افزایش مشارکت عمومی و نهادینهسازی «فرهنگ تفکیک از مبدأ» در جامعه اجرا میشوند. در این مسیر، کمپینها و پویشهای مختلفی طراحی و اجرا شدهاند که محور اصلی آنها افزایش مسئولیتپذیری شهروندان در قبال محیط زیست است.
وی ادامه داد: ویژگی مهم این پویشها آن است که رفتار صحیح محیطزیستی را از یک اقدام فردی فراتر برده و آن را به یک کنش اجتماعی تبدیل میکنند؛ به این معنا که شهروند با تفکیک و تحویل پسماند خود، علاوه بر کمک به کاهش آسیبهای محیط زیستی، میتواند در تأمین منابع مورد نیاز برای حمایت از گروههای نیازمند و کمبرخوردار شهرستان بیرجند نیز نقش داشته باشد.
«آرزوهای خطخطی»؛ وقتی پسماند به ابزار حمایت از تحصیل تبدیل شد
تقینژاد یکی از پویشهای شاخص اجراشده را «آرزوهای خطخطی» عنوان کرد و گفت: این کمپین در سطح شهر بیرجند و مدارس برگزار گردید. ما از شهروندان و دانشآموزان خواستیم تا پسماندها و مواد قابل بازیافت خود را جمعآوری و به مجموعه تحویل دهند. بدین ترتیب آنها را در فرایند بازیافت و انجام کار خیر به صورت همزمان سهیم کردیم.
وی افزود: عواید حاصل از فروش این پسماندها صرف تهیه بستههای آموزشی و لوازمالتحریر برای کودکان زبالهگرد و کودکان بازمانده از تحصیل گردید. به این ترتیب، مشارکت دانشآموزان و خانوادهها در یک فعالیت ساده محیط زیستی، به تأمین بخشی از نیازهای آموزشی کودکان کمبرخوردار منجر شد.
مدیرعامل سمن ناجیان طبیعت سرزمین خورشید تأکید کرد: این طرح در کنار تأثیر مستقیم خود بر جمعآوری و بازیافت پسماند، تلاش کرد نگاه دانشآموزان و شهروندان را نسبت به مفهوم پسماند تغییر دهد؛ بهگونهای که مواد دورریختنی نه صرفاً زباله، بلکه منابعی قابل استفاده برای ایجاد ارزش اقتصادی و اجتماعی دیده شوند. در واقع، «آرزوهای خطخطی» نمونهای از پیوند میان آموزش، حفاظت از محیط زیست و مسئولیت اجتماعی بود که در آن، یک رفتار ساده شهروندی میتوانست به فرصتی برای حمایت از ادامه تحصیل کودکان نیازمند تبدیل شود.
آموزش از کلاس تا کارخانه؛ وقتی دانشآموزان مسیر پسماند را دنبال میکنند
این فعال محیط زیست با اشاره به بخش دیگری از برنامههای آموزشی سمن اظهار کرد: در ادامه فعالیتهای فرهنگی و آموزشی، کارگاههای سهمرحلهای مدیریت پسماند و بازیافت برای دانشآموزان مدارس مناطق شمالی شهر بیرجند برگزار شد. این طرح با هدف آموزش مفاهیم محیط زیستی، ایجاد تجربه عملی برای دانشآموزان و آشنایی آنان با مسیر واقعی بازیافت طراحی شده بود.
وی افزود: دانشآموزان در مرحله نخست، آموزشهای نظری مرتبط با مدیریت پسماند، تفکیک از مبدأ و اهمیت بازیافت را دریافت کردند. در مرحله دوم، پسماندهای تفکیکشده خود را به مدارس تحویل دادند و این مواد در ادامه وارد چرخه جمعآوری و بازیافت شد. عواید حاصل از این پسماندها نیز با حمایت ادارهکل حفاظت محیط زیست، صرف تهیه هدایا و اقلامی برای حمایت از تحصیل کودکان نیازمند گردید.
تقینژاد خاطرنشان کرد: مرحله سوم این طرح، با هدف پیوند دادن آموزشهای نظری و تجربه عملی، به بازدید دانشآموزان از کارگاه صنعتی تولید پلیاتیلن آسیابی اختصاص داشت. دانشآموزان در این بازدید از نزدیک با مراحل تفکیک، پردازش و تبدیل پسماند به مواد اولیه صنعتی آشنا شدند و مشاهده کردند موادی که در خانه یا مدرسه به عنوان دورریختنی شناخته میشوند، چگونه میتوانند پس از طی یک فرایند مشخص، دوباره به چرخه تولید بازگردند.
وی ادامه داد: این بازدیدها در تغییر نگاه دانشآموزان نسبت به ارزش واقعی پسماند و مفهوم بازیافت تأثیر قابل توجهی داشت. در واقع، آموزش زمانی اثرگذارتر میشود که دانشآموز بتواند نتیجه یک رفتار ساده مانند تفکیک پسماند را در یک محیط واقعی مشاهده کند. اگرچه بخش مهمی از این برنامهها با رویکرد حمایتی و خیریه اجرا شد، اما در کنار آن، زمینه مناسبی برای نهادینه کردن رفتار صحیح زیستمحیطی و افزایش حساسیت نسل آینده نسبت به مسئله پسماند فراهم کرد.
اتصال سمن به چرخه تولید صنعتی، گامی مسئولیتپذیرانه
مدیرعامل سمن ناجیان طبیعت سرزمین خورشید در ادامه با تشریح ارتباط فعالیتهای سمن با بخش صنعتی گفت: فعالیتهای سمن به صورت مستقیم و هدفمند به ساختار شرکتی «چرخه سبز» متصل است. سمن در این زنجیره، نقش بستری برای فرهنگسازی، آموزش، جمعآوری پسماند و جلب مشارکت عمومی را بر عهده دارد و مواد جمعآوریشده پس از انتقال به کارگاه صنعتی، وارد مراحل تخصصی تفکیک و پردازش میشوند.
تقینژاد افزود: در این کارگاه، پسماندهای جمعآوریشده پس از ورود، با دقت تفکیک شده و مراحل شستوشو، خردکردن و آمادهسازی را طی میکنند تا در نهایت به پلیاتیلن آسیابی تبدیل شوند. مواد تولیدشده سپس در اختیار واحدهای صنعتی قرار میگیرند و به عنوان ماده اولیه برای تولید محصولات مختلف استفاده میشوند.
وی با اشاره به بعد اجتماعی این فرایند اظهار کرد: گروهی از زنان سرپرست خانواده در کارگاه پردازش و بازیافت مشغول به کار شدهاند. به این ترتیب، زنجیره فعالیت تنها به جمعآوری و بازیافت پسماند محدود نمیشود، بلکه بخشی از ظرفیت آن به ایجاد فرصت شغلی به افرادی اختصاص یافته است که برای تأمین معیشت خود با محدودیتها و دشواریهای بیشتری مواجه هستند.
این مدیرعامل ادامه داد: حضور زنان سرپرست خانواده در این واحد تولیدی، علاوه بر ایجاد درآمد مستقل، آنان را در یک فرایند اقتصادی، اجتماعی و محیط زیستی مشارکت میدهد. در چنین مدلی، اشتغال نه در حاشیه فعالیتهای محیط زیستی، بلکه در متن زنجیره بازیافت شکل میگیرد و همین موضوع میتواند نمونهای از پیوند میان حفاظت از طبیعت و کارآفرینی اجتماعی باشد.
وی معتقد است: ایجاد این زنجیره ارزش باعث شده است پسماند از یک معضل شهری به منبعی برای ایجاد ارزش اقتصادی و اشتغال تبدیل شود. در این الگو، مادهای که در صورت رها شدن میتواند به تهدیدی برای محیط زیست تبدیل شود، پس از جمعآوری و پردازش، به ماده اولیه تولید و همزمان به بستری برای ایجاد درآمد و اشتغال تبدیل میگردد.
تقینژاد درباره زیرساخت صنعتی این مجموعه گفت: خط تولید کارگاه شامل شش دستگاه تخصصی است که با استفاده از آب و انرژی برق، فرایند جداسازی و پردازش پسماندهای سبک را انجام میدهند. مواد اولیه حاصل از این فرایند، به عنوان پایه تولید محصولاتی از جمله لولههای کشاورزی و ظروف بستهبندی مجدد مورد استفاده قرار میگیرند.
این فعال حوزه نوآوری اجتماعی توضیح داد: خط تولید موجود در حال حاضر مواد بازیافتی را تا مرحله تولید گرانول و پلیمر آسیابی آماده میکند و پس از آن، مواد فرآوریشده برای ادامه فرایند تولید به کارخانههایی که مجهز به دستگاههای تزریق پلاستیک هستند، ارسال میشوند.
وی تصریح کرد: نتیجه این فرایند، بازگشت بخشی از مواد بلااستفاده به چرخه تولید کشور است؛ اتفاقی که از یک سو مانع دفن یا رهاسازی این مواد در طبیعت میشود و از سوی دیگر، امکان استفاده مجدد از منابع موجود و کاهش نیاز صنایع به مواد اولیه بکر را فراهم میکند.
سامانه هوشمند؛ حلقه اتصال شهروندان به چرخه بازیافت
مدیرعامل سمن ناجیان طبیعت سرزمین خورشید در ادامه با تشریح ظرفیتهای سامانه هوشمند «چرخه سبز» گفت: این نرمافزار از طریق کافهبازار، گوگل و همچنین نسخههای وب، اندروید و iOS در اختیار شهروندان قرار گرفته است. شهروندان میتوانند با نصب سامانه، در هر ساعت از شبانهروز درخواست جمعآوری پسماندهای تفکیکشده خود را ثبت کنند تا نیروهای اجرایی برای دریافت پسماند به محل مراجعه کنند.
تقینژاد افزود: در حال حاضر بیش از دو هزار و ۵۰۰ خانوار در شهر بیرجند تحت پوشش این سامانه قرار دارند و به صورت منظم پسماندهای خشک خود را تحویل میدهند. روزانه نیز بین پنج تا ۱۰ درخواست فعال در سامانه ثبت میشود که مجموعاً حدود ۵۰۰ تا ۷۰۰ کیلوگرم پسماند خشک از سطح شهر جمعآوری میکند.
وی ادامه داد: جمعآوری این میزان پسماند، علاوه بر جلوگیری از ورود مواد قابل بازیافت به مخازن زباله شهری، امکان هدایت آنها به سمت چرخه پردازش و تولید را فراهم میکند. از این منظر، سامانه هوشمند تنها یک ابزار برای ثبت درخواست جمعآوری نیست، بلکه به عنوان حلقه ارتباطی میان شهروند، فرایند بازیافت و ساختار اجتماعی و صنعتی مجموعه عمل میکند.
این فعال مدنی با اشاره به گستره فعالیت مجموعه گفت: فعالیت سمن و شرکت به مرکز استان محدود نمانده و در سطح استان خراسان جنوبی نیز توسعه یافته است. در حال حاضر نمایندگان سمن و شرکت در شش تا هفت شهر استان، از جمله نهبندان، قهستان، خوسف و قائنات و … مستقر هستند و فرایندهای آموزش، ترویج، فرهنگسازی و جمعآوری پسماند را در این مناطق دنبال میکنند.
تقینژاد با اشاره به پیشینه شکلگیری این طرح اظهار کرد: جرقه اولیه این ایده به سال ۱۳۹۸ و همزمان با شیوع بیماری کرونا بازمیگردد؛ زمانی که این موضوع در جریان یک رویداد استارتآپی در دانشگاه بیرجند مطرح شد. در آن مقطع، همزمان با طرح مسائل اجتماعی و ضرورت ایجاد فرصتهای شغلی، ایده استفاده از ظرفیت فناوری برای ساماندهی فرایند جمعآوری پسماند نیز مورد توجه قرار گرفت.
وی افزود: با بررسی نمونهها و الگوهای موجود در زمینه سامانههای هوشمند جمعآوری پسماند در کلانشهرها، تلاش شد مدلی متناسب با شرایط و نیازهای بومی منطقه طراحی شود. هدف این بود که بتوان از یک سو فرایند جمعآوری پسماند را ساماندهی و هوشمند کرد و از سوی دیگر، زمینه مشارکت بیشتر شهروندان و ایجاد فرصتهای اقتصادی و اجتماعی را فراهم آورد. این مسیر در ادامه، از یک ایده دانشگاهی و استارتآپی فراتر رفت و با پیوند خوردن به فعالیتهای محیط زیستی، صنعتی و اجتماعی، به شکلگیری ساختاری انجامید که امروز تلاش میکند میان شهروندان، محیط زیست، صنعت و جامعه هدف، ارتباطی مستمر ایجاد کند؛ زنجیرهای که در آن، ارزش پسماند تنها در فروش آن خلاصه نمیشود، بلکه میتواند به آموزش، اشتغال، حمایت اجتماعی و بازگشت منابع به چرخه تولید نیز منجر شود.
تقینژاد خاطرنشان کرد: هدف اولیه این طرح، طراحی و راهاندازی یک سامانه هوشمند برای ساماندهی افراد زبالهگرد بود تا این افراد پس از آموزشهای لازم، در قالب نیروهای سازمانیافته و با لباس متحدالشکل فعالیت کنند. این رویکرد در گام نخست با هدف ایجاد نظم در فرایند جمعآوری پسماند و همچنین فراهم کردن شرایط مناسبتر برای اشتغال و فعالیت این افراد دنبال شد.
وی افزود: پس از طی مراحل برنامهنویسی و استقرار ایده در مرکز رشد پارک علم و فناوری دانشگاه بیرجند، طرح اولیه به تدریج توسعه یافت و مسیر آن از یک سامانه صرفاً خدماتی به سمت توسعه فناوری، اشتغالزایی، مشارکت اجتماعی و در نهایت شکلگیری یک ساختار مردمی و غیرانتفاعی تغییر کرد.
مدیرعامل سمن ناجیان طبیعت سرزمین خورشید با اشاره به ضرورت نوآوری در مدیریت مسائل اجتماعی و زیستمحیطی اظهار کرد: سازمانها و مؤسسات برای تداوم فعالیت و افزایش اثرگذاری خود در جامعه، ناگزیر از حرکت مستمر به سمت نوآوری هستند. بر اساس یک دیدگاه مدیریتی، مجموعهای که خود را با تغییرات و نیازهای جدید جامعه هماهنگ نکند، به تدریج از چرخه اثرگذاری خارج خواهد شد.
وی ادامه داد: روشهای سنتی جمعآوری پسماند دیگر به تنهایی پاسخگوی نیازهای امروز نیستند و استفاده از فناوری و بسترهای دیجیتال میتواند زمینه مشارکت گستردهتر شهروندان را فراهم کند. بر همین اساس، تلاش کردیم یک مسیر ارتباطی ساده و در دسترس میان شهروندان و چرخه مدیریت پسماند ایجاد کنیم تا مشارکت مردم از یک اقدام مقطعی به رفتاری مستمر و قابل تداوم تبدیل شود.
تقینژاد تأکید کرد: شناسایی چالشهای زیستمحیطی منطقه و تلاش برای تبدیل این چالشها به فرصتهای اقتصادی و اجتماعی، یکی از انگیزههای اصلی ورود به این عرصه بوده است. افزایش روزافزون تولید پسماند شهری و نبود تفکیک مناسب از مبدأ، تهدیدی جدی برای محیط زیست به شمار میرود؛ از این رو ایجاد یک کانال ارتباطی آسان برای شهروندان، میتواند فرایند تفکیک از مبدأ را تسهیل و بخشی از این تهدید را به فرصتی برای تولید، اشتغال و مشارکت اجتماعی تبدیل کند.
وی افزود: بر اساس آمارهای ارائهشده از سوی کارشناسان محیط زیست، سالانه حدود ۵۸ هزار تن پسماند در منطقه دفن میشود. انباشت این حجم از پسماند علاوه بر اشغال زمین، میتواند موجب نفوذ شیرابههای آلوده به منابع آب زیرزمینی و وارد شدن آسیبهای جدی به خاک و طبیعت شود. از سوی دیگر، ماندگاری طولانیمدت بسیاری از مواد پلاستیکی در محیط زیست، ضرورت مدیریت صحیح و بازگرداندن این مواد به چرخه تولید را دوچندان میکند.
این فعال محیط زیست ادامه داد: بخشی از پسماندهای کمارزش مانند پلاستیکهای متالایز، بستهبندی چیپس و پفک، به دلیل ارزش اقتصادی پایین، معمولاً در فرآیندهای متعارف جمعآوری مورد توجه قرار نمیگیرند و ممکن است در طبیعت رها شوند. سمن ناجیان طبیعت سرزمین خورشید در راستای مسئولیت اجتماعی خود، این دسته از پسماندها را با هزینه مجموعه جمعآوری و پس از طی فرآیند بازیافت، به عنوان ماده اولیه در تولید قیر و ایزوگام مورد استفاده قرار میدهد؛ اقدامی که ضمن کاهش ورود این مواد به طبیعت، امکان ایجاد ارزش افزوده از پسماندهای کمارزش را نیز فراهم میکند.
فرهنگسازی زنجیرهای که از مدرسه تا خانواده ادامه مییابد
تقینژاد با اشاره به اقدامات انجامشده در حوزه فرهنگسازی زیستمحیطی اعلام کرد: در این بخش، همکاری مطلوبی میان شهرداری بیرجند، سازمان مدیریت پسماند و سمن ناجیان طبیعت سرزمین خورشید شکل گرفته است. استفاده از ظرفیت تبلیغات آنلاین و آفلاین، تولید کلیپهای آموزشی و انتشار پادکستهای ترویجی در بسترهایی مانند ایتا و اینستاگرام، از جمله اقداماتی بوده که با هدف معرفی اهداف مجموعه و افزایش آگاهی عمومی انجام شده است.
وی تصریح کرد: برای تسهیل مشارکت شهروندان، ابزارهای مختلفی از جمله پلاستیکهای تجزیهپذیر، سطلهای تفکیک پسماند در آپارتمانها و کانکسهای بازیافت در نقاط مختلف شهر در نظر گرفته شده است. شهروندان میتوانند پسماندهای تفکیکشده خود را به این مراکز تحویل دهند و در مقابل، از مشوقهای در نظر گرفتهشده بهرهمند شوند. این سازوکار تلاش دارد فاصله میان آموزش و رفتار عملی شهروندان را کاهش دهد.
مدیرعامل سمن ناجیان طبیعت سرزمین خورشید با تأکید بر اهمیت آموزش از دوران کودکی گفت: پروژه مشترکی میان سمن، سازمان آموزش و پرورش و دفتر امور شهری استانداری شکل گرفت تا فرهنگسازی محیط زیستی از مدارس آغاز شود. در این طرح، دانشآموزان به عنوان «سفیران کوچک محیط زیست» آموزش میبینند تا آموختههای خود درباره تفکیک پسماند را به خانوادههایشان منتقل کنند.
وی یادآور شد: ذهن و الگوهای رفتاری کودکان در سالهای ابتدایی زندگی شکل میگیرد و آموزشهای زیستمحیطی در این سنین میتواند اثر ماندگارتری داشته باشد. زمانی که یک دانشآموز در خانه درباره ضرورت تفکیک پسماند صحبت میکند، این موضوع از سوی خانواده نیز با حساسیت بیشتری دنبال میشود. به همین دلیل، مدرسه میتواند علاوه بر محل آموزش، به نقطه آغاز تغییر رفتار در خانواده و سپس در سطح جامعه تبدیل شود.
تقینژاد اضافه کرد: آموزشها در مدارس صرفاً به ارائه مطالب نظری محدود نمیشود و تلاش شده است مفاهیم به شکل ملموس و عملی به دانشآموزان منتقل شود. برای نمونه، انواع پسماندهای پلاستیکی به دانشآموزان معرفی و نحوه تفکیک آنها آموزش داده میشود. در ادامه نیز دانشآموزان در قالب اردوهای علمی از خط تولید و کارگاه بازیافت در شهرک صنعتی بازدید میکنند تا بتوانند مسیر حرکت پسماند از مرحله جمعآوری و تفکیک تا تبدیل شدن به ماده اولیه صنعتی را از نزدیک مشاهده کنند.
تأمین مالی با تکیه بر سرمایه خصوصی و بازگشت پسماند به چرخه تولید
وی درباره نحوه تأمین منابع مالی مجموعه اظهار داشت: تمامی منابع مالی و سرمایهگذاریهای انجامشده از طریق تسهیلات بانکی و سرمایههای بخش خصوصی تأمین شده و تاکنون هیچگونه بودجه یا کمک دولتی برای فعالیتهای این مجموعه دریافت نشده است.
تقینژاد افزود: در حال حاضر ماهانه حدود ۱۰ تا ۱۲ تن پسماند خشک توسط مجموعه دریافت و فرآوری میشود و پس از انجام مراحل لازم، مجدداً به چرخه تولید بازمیگردد. این فرایند علاوه بر کاهش حجم پسماند ورودی به محلهای دفن، زمینه استفاده مجدد از مواد قابل بازیافت و کاهش اتکا به مواد اولیه خام را فراهم میکند.
مدیرعامل سمن ناجیان طبیعت سرزمین خورشید در پایان سخنان خود، ایجاد اشتغال واقعی و راهاندازی خط تولید صنعتی را از مهمترین نقاط عطف فعالیت این مجموعه دانست و تأکید کرد: هدف نهایی سمن، توسعه کارآفرینی اجتماعی و ایجاد ساختارهایی است که در آن فعالیتهای خیرخواهانه به ایجاد فرصتهای پایدار برای افراد نیازمند منجر شود.
وی خاطرنشان کرد: نگاه به امور خیریه میتواند از پرداخت کمکهای مالی مقطعی به سمت حمایت از طرحهای مولد و اشتغالزا تغییر کند؛ به این معنا که منابع موجود به جای آنکه تنها برای رفع یک نیاز کوتاهمدت هزینه شوند، در ایجاد زیرساختهایی به کار گرفته شوند که امکان درآمدزایی و اشتغال پایدار را برای افراد نیازمند فراهم کنند.
تقینژاد تصریح کرد: تجربه فعالیت این مجموعه نشان داده است که میتوان یک مسئله زیستمحیطی مانند تولید و انباشت پسماند را با یک مسئله اجتماعی مانند اشتغال و حمایت از اقشار نیازمند پیوند داد.
وی در پایان گفت: سمن ناجیان طبیعت سرزمین خورشید در تلاش است الگوی جامع تفکیک از مبدأ و کارآفرینی حمایتی را در سراسر منطقه توسعه دهد؛ الگویی که در آن حفاظت از محیط زیست، مشارکت عمومی، توسعه فناوری، بازیافت و اشتغالزایی در یک مسیر مشترک قرار میگیرند و هر شهروند میتواند بخش مهمی از این چرخه باشد.
